Bhaja Govindam

भज गोविन्दं भज गोविन्दं गोविन्दं भज मूढमते। सम्प्राप्ते सन्निहिते काले नहि नहि रक्षति डुकृञ्करणे

bhaja govindaṃ bhaja govindaṃ govindaṃ bhaja mūḍhamate | samprāpte sannihite kāle nahi nahi rakṣati ḍukṛñkaraṇe

॥ १ ॥

मूढ जहीहि धनागमतृष्णां कुरु सद्बुद्धिं मनसि वितृष्णाम्। यल्लभसे निजकर्मोपात्तं वित्तं तेन विनोदय चित्तम्

mūḍha jahīhi dhanāgamatṛṣṇāṃ kuru sadbuddhiṃ manasi vitṛṣṇām | yal labhase nijakarmopāttaṃ vittaṃ tena vinodaya cittam

॥ २ ॥

नारीस्तनभरनाभीदेशं दृष्ट्वा मा गा मोहावेशम्। एतन्मांसवसादिविकारं मनसि विचिन्तय वारं वारम्

nārīstanabharanābhīdeśaṃ dṛṣṭvā mā gā mohāveśam | etan māṃsavasādivikāraṃ manasi vicintaya vāraṃ vāram

॥ ३ ॥

नलिनीदलगतजलमतितरलं तद्वज्जीवितमतिशयचपलम्। विद्धि व्याध्यभिमानग्रस्तं लोकं शोकहतं च समस्तम्

nalinīdalagatajalam atitaralaṃ tadvaj jīvitam atiśayacapalam | viddhi vyādhyabhimānagrastaṃ lokaṃ śokahataṃ ca samastam

॥ ४ ॥

यावद्वित्तोपार्जनसक्तस्तावन्निजपरिवारो रक्तः। पश्चाज्जीवति जर्जरदेहे वार्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे

yāvad vittopārjanasaktas tāvan nijaparivāro raktaḥ | paścāj jīvati jarjaradehe vārtāṃ ko'pi na pṛcchati gehe

॥ ५ ॥

यावत्पवनो निवसति देहे तावत्पृच्छति कुशलं गेहे। गतवति वायौ देहापाये भार्या बिभ्यति तस्मिन्काये

yāvat pavano nivasati dehe tāvat pṛcchati kuśalaṃ gehe | gatavati vāyau dehāpāye bhāryā bibhyati tasmin kāye

॥ ६ ॥

बालस्तावत्क्रीडासक्तः तरुणस्तावत्तरुणीसक्तः। वृद्धस्तावच्चिन्तासक्तः परमे ब्रह्मणि कोऽपि न सक्तः

bālas tāvat krīḍāsaktaḥ taruṇas tāvat taruṇīsaktaḥ | vṛddhas tāvac cintāsaktaḥ parame brahmaṇi ko'pi na saktaḥ

॥ ७ ॥

का ते कान्ता कस्ते पुत्रः संसारोऽयमतीव विचित्रः। कस्य त्वं कः कुत आयातस्तत्त्वं चिन्तय तदिह भ्रातः

kā te kāntā kas te putraḥ saṃsāro'yam atīva vicitraḥ | kasya tvaṃ kaḥ kuta āyātas tattvaṃ cintaya tad iha bhrātaḥ

॥ ८ ॥

सत्सङ्गत्वे निस्सङ्गत्वं निस्सङ्गत्वे निर्मोहत्वम्। निर्मोहत्वे निश्चलतत्त्वं निश्चलतत्त्वे जीवन्मुक्तिः

satsaṅgatve nissaṅgatvaṃ nissaṅgatve nirmohatvam | nirmohatve niścalatattvaṃ niścalatattve jīvanmuktiḥ

॥ ९ ॥

वयसि गते कः कामविकारः शुष्के नीरे कः कासारः। क्षीणे वित्ते कः परिवारः ज्ञाते तत्त्वे कः संसारः

vayasi gate kaḥ kāmavikāraḥ śuṣke nīre kaḥ kāsāraḥ | kṣīṇe vitte kaḥ parivāraḥ jñāte tattve kaḥ saṃsāraḥ

॥ १० ॥

मा कुरु धनजनयौवनगर्वं हरति निमेषात्कालः सर्वम्। मायामयमिदमखिलं हित्वा ब्रह्मपदं त्वं प्रविश विदित्वा

mā kuru dhanajanayauvanagarvaṃ harati nimeṣāt kālaḥ sarvam | māyāmayam idam akhilaṃ hitvā brahmapadaṃ tvaṃ praviśa viditvā

॥ ११ ॥

दिनयामिन्यौ सायं प्रातः शिशिरवसन्तौ पुनरायातः। कालः क्रीडति गच्छत्यायुस्तदपि न मुञ्चत्याशावायुः

dinayāminyau sāyaṃ prātaḥ śiśiravasantau punar āyātaḥ | kālaḥ krīḍati gacchaty āyus tad api na muñcaty āśāvāyuḥ

॥ १२ ॥

का ते कान्ता धनगतचिन्ता वातुल किं तव नास्ति नियन्ता। त्रिजगति सज्जनसङ्गतिरेका भवति भवार्णवतरणे नौका

kā te kāntā dhanagatacintā vātula kiṃ tava nāsti niyantā | trijagati sajjanasaṅgatir ekā bhavati bhavārṇavataraṇe naukā

॥ १३ ॥

जटिलो मुण्डी लुञ्छितकेशः काषायाम्बरबहुकृतवेषः। पश्यन्नपि च न पश्यति मूढो ह्युदरनिमित्तं बहुकृतवेषः

jaṭilo muṇḍī luñchitakeśaḥ kāṣāyāmbarabahukṛtaveṣaḥ | paśyann api ca na paśyati mūḍho hy udaranimittaṃ bahukṛtaveṣaḥ

॥ १४ ॥

अङ्गं गलितं पलितं मुण्डं दशनविहीनं जातं तुण्डम्। वृद्धो याति गृहीत्वा दण्डं तदपि न मुञ्चत्याशापिण्डम्

aṅgaṃ galitaṃ palitaṃ muṇḍaṃ daśanavihīnaṃ jātaṃ tuṇḍam | vṛddho yāti gṛhītvā daṇḍaṃ tad api na muñcaty āśāpiṇḍam

॥ १५ ॥

अग्रे वह्निः पृष्ठे भानुः रात्रौ चुबुकसमर्पितजानुः। करतलभिक्षस्तरुतलवासस्तदपि न मुञ्चत्याशापाशः

agre vahniḥ pṛṣṭhe bhānuḥ rātrau cubukasamarpitajānuḥ | karatalabhikṣas tarutalavāsas tad api na muñcaty āśāpāśaḥ

॥ १६ ॥

कुरुते गङ्गासागरगमनं व्रतपरिपालनमथवा दानम्। ज्ञानविहीनः सर्वमतेन मुक्तिं न भजति जन्मशतेन

kurute gaṅgāsāgaragamanaṃ vrataparipālanam athavā dānam | jñānavihīnaḥ sarvamatena muktiṃ na bhajati janmaśatena

॥ १७ ॥

सुरमन्दिरतरुमूलनिवासः शय्या भूतलमजिनं वासः। सर्वपरिग्रहभोगत्यागः कस्य सुखं न करोति विरागः

suramandirātarumūlanivāsaḥ śayyā bhūtalam ajinaṃ vāsaḥ | sarvaparigrahabhogatyāgaḥ kasya sukhaṃ na karoti virāgaḥ

॥ १८ ॥

योगरतो वा भोगरतो वा सङ्गरतो वा सङ्गविहीनः। यस्य ब्रह्मणि रमते चित्तं नन्दति नन्दति नन्दत्येव

yogarato vā bhogarato vā saṅgarato vā saṅgavihīnaḥ | yasya brahmaṇi ramate cittaṃ nandati nandati nandaty eva

॥ १९ ॥

भगवद्गीता किञ्चिदधीता गङ्गाजललवकणिका पीता। सकृदपि येन मुरारिसमर्चा क्रियते तस्य यमेन न चर्चा

bhagavadgītā kiñcid adhītā gaṅgājalalavakaṇikā pītā | sakṛd api yena murārisamarcā kriyate tasya yamena na carcā

॥ २० ॥

पुनरपि जननं पुनरपि मरणं पुनरपि जननीजठरे शयनम्। इह संसारे बहुदुस्तारे कृपयाऽपारे पाहि मुरारे

punar api jananaṃ punar api maraṇaṃ punar api jananījaṭhare śayanam | iha saṃsāre bahudustāre kṛpayā'pāre pāhi murāre

॥ २१ ॥

रथ्याचर्पटविरचितकन्थः पुण्यापुण्यविवर्जितपन्थः। योगी योगनियोजितचित्तो रमते बालोन्मत्तवदेव

rathyācarpaṭaviracitakanthaḥ puṇyāpuṇyavivarjitapanthaḥ | yogī yoganiyojitacitto ramate bālonmattavad eva

॥ २२ ॥

कस्त्वं कोऽहं कुत आयातः का मे जननी को मे तातः। इति परिभावय सर्वमसारं विश्वं त्यक्त्वा स्वप्नविचारम्

kas tvaṃ ko'haṃ kuta āyātaḥ kā me jananī ko me tātaḥ | iti paribhāvaya sarvam asāraṃ viśvaṃ tyaktvā svapnavicāram

॥ २३ ॥

त्वयि मयि चान्यत्रैको विष्णुर्व्यर्थं कुप्यसि मय्यसहिष्णुः। भव समचित्तः सर्वत्र त्वं वाञ्छस्यचिराद्यदि विष्णुत्वम्

tvayi mayi cānyatraiko viṣṇur vyarthaṃ kupyasi mayy asahiṣṇuḥ | bhava samacittaḥ sarvatra tvaṃ vāñchasy acirād yadi viṣṇutvam

॥ २४ ॥

शत्रौ मित्रे पुत्रे बन्धौ मा कुरु यत्नं विग्रहसन्धौ। सर्वस्मिन्नपि पश्यात्मानं सर्वत्रोत्सृज भेदाज्ञानम्

śatrau mitre putre bandhau mā kuru yatnaṃ vigrahasandhau | sarvasminn api paśyātmānaṃ sarvatrotsṛja bhedājñānam

॥ २५ ॥

कामं क्रोधं लोभं मोहं त्यक्त्वाऽऽत्मानं भावय कोऽहम्। आत्मज्ञानविहीना मूढास्ते पच्यन्ते नरकनिगूढाः

kāmaṃ krodhaṃ lobhaṃ mohaṃ tyaktvā''tmānaṃ bhāvaya ko'ham | ātmajñānavihīnā mūḍhās te pacyante narakanigūḍhāḥ

॥ २६ ॥

गेयं गीतानामसहस्रं ध्येयं श्रीपतिरूपमजस्रम्। नेयं सज्जनसङ्गे चित्तं देयं दीनजनाय च वित्तम्

geyaṃ gītānāmasahasraṃ dhyeyaṃ śrīpatirūpam ajasram | neyaṃ sajjanasaṅge cittaṃ deyaṃ dīnajanāya ca vittam

॥ २७ ॥

सुखतः क्रियते रामाभोगः पश्चाद्धन्त शरीरे रोगः। यद्यपि लोके मरणं शरणं तदपि न मुञ्चति पापाचरणम्

sukhataḥ kriyate rāmābhogaḥ paścād dhanta śarīre rogaḥ | yady api loke maraṇaṃ śaraṇaṃ tad api na muñcati pāpācaraṇam

॥ २८ ॥

अर्थमनर्थं भावय नित्यं नास्तिततः सुखलेशः सत्यम्। पुत्रादपि धनभाजां भीतिः सर्वत्रैषा विहिता रीतिः

artham anarthaṃ bhāvaya nityaṃ nāsti tataḥ sukhaleśaḥ satyam | putrād api dhanabhājāṃ bhītiḥ sarvatraiṣā vihitā rītiḥ

॥ २९ ॥

प्राणायामं प्रत्याहारं नित्यानित्यविवेकविचारम्। जाप्यसमेतसमाधिविधानं कुर्ववधानं महदवधानम्

prāṇāyāmaṃ pratyāhāraṃ nityānityavivekavicāram | jāpyasametasamādhividhānaṃ kurv avadhānaṃ mahad avadhānam

॥ ३० ॥

गुरुचरणाम्बुजनिर्भरभक्तः संसारादचिराद्भव मुक्तः। सेन्द्रियमानसनियमादेवं द्रक्ष्यसि निजहृदयस्थं देवम्

gurucaraṇāmbujanirbharabhaktaḥ saṃsārād acirād bhava muktaḥ | sendriyamānasaniyamād evaṃ drakṣyasi nijahṛdayasthaṃ devam

॥ ३१ ॥